Skamielina z Egiptu sprzed 17-18 mln lat: kolebka małp człekokształtnych mogła być na północy
Szczęka z Wadi Moghra w Egipcie należy do małpy człekokształtnej sprzed 17-18 mln lat. Według pracy w „Science” Masripithecus moghraensis jest bliżej żywych małp niż znane formy z Afryki Wschodniej.
- Nowy rodzaj i gatunek, Masripithecus moghraensis, żył 17-18 mln lat temu we wczesnym miocenie. Skamieniałości odkryto w Wadi Moghra na północy Egiptu.
- Według komunikatu uczelni to pierwsza jednoznaczna skamieniałość małpy człekokształtnej z Afryki Północnej. Dotąd z tamtejszych stanowisk z tego okresu znano tylko małpy wąskonose.
- Analiza bayesowska umieściła go bliżej żywych małp człekokształtnych niż jakiekolwiek znane małpy człekokształtne z wczesnego miocenu Afryki Wschodniej.
- Autorzy sugerują, że wspólny przodek wszystkich żywych małp człekokształtnych mógł żyć w północno-wschodniej części Afro-Arabii, a nie w Afryce Wschodniej.
- Znaleziono tylko fragmenty żuchwy, więc wielu cech zwierzęcia nie da się jeszcze ustalić.
Szczęka znaleziona w Wadi Moghra, na północy Egiptu, należy do małpy człekokształtnej sprzed 17-18 mln lat. Zespół z Mansoura University Vertebrate Paleontology Center i University of Southern California opisał ją jako nowy rodzaj, Masripithecus. Według autorów pracy w „Science” zwierzę stoi na drzewie rodowym bliżej żywych małp człekokształtnych niż wszystkie znane z tego okresu formy z Afryki Wschodniej. To sugeruje, że początki całej grupy trzeba może szukać dalej na północ, niż zakładano.
Co znaleziono w Wadi Moghra
Skamieniałości wydobył zespół Sallam Lab podczas wypraw w 2023 i 2024 roku. Stanowisko Wadi Moghra w północnym Egipcie jest znane paleontologom od dawna. Autorzy opisali nowy rodzaj na podstawie szczątków żuchwy. Nazwa łączy arabskie Masr (Egipt) z greckim píthēkos (małpa), a epitet gatunkowy odnosi się do Wadi Moghra.
Żuchwa jest wyjątkowo masywna, z dużymi kłami i przedtrzonowcami. Trzonowce mają zaokrąglone powierzchnie żujące z wyraźną rzeźbą. Według autorów zwierzę jadło głównie owoce, ale jego zęby poradziłyby sobie też z twardszym pokarmem, jak orzechy czy nasiona.
Shorouq Al-Ashqar z Mansoura University, pierwsza autorka pracy, łączy to z klimatem. W północnej Afryce i Arabii sezonowość stawała się wtedy wyraźniejsza, więc elastyczna dieta mogła pomagać w przetrwaniu. To interpretacja budowy zębów, nie bezpośredni dowód na to, co zwierzę jadło.
Luka w zapisie kopalnym, którą wypełnia ta szczęka
Abstrakt pracy mówi wprost, że zapis kopalny hominoidów z wczesnego miocenu ograniczał się głównie do stanowisk w Afryce Wschodniej. Współczesne im stanowiska w Afryce Północnej dawały tylko szczątki małp wąskonosych (koczkodanowatych). Młodsze skamieniałości małp człekokształtnych znane są z Afryki, Europy i Azji, ale ich pokrewieństwa i miejsca pochodzenia wciąż są przedmiotem sporów.
- Hesham Sallam, starszy autor pracy, mówi, że zespół szukał takiej skamieniałości pięć lat. Z analizy drzewa rodowego wynikało mu, że czegoś w nim brakuje i że ten brakujący element leży w Afryce Północnej (tłum. redakcji).
- Według komunikatu uczelni to pierwsza jednoznaczna skamieniałość małpy człekokształtnej odkryta w Afryce Północnej.
Chodzi o grupę crown Hominoidea. Obejmuje ona ostatniego wspólnego przodka wszystkich żywych małp człekokształtnych i jego potomków, czyli gibony, orangutany, goryle, szympansy i ludzi.
Jak zespół ustalił pokrewieństwa
Sprawdziłem w abstrakcie pracy, na czym opiera się wniosek. To połączona analiza molekularno-morfologiczna typu tip-dating w ujęciu bayesowskim. Zespół zestawił cechy anatomiczne żywych i wymarłych małp człekokształtnych, dane genetyczne żywych gatunków i wiek geologiczny skamieniałości. Dzięki temu oszacował też, kiedy rozdzielały się poszczególne gałęzie.
- Szczątki: Fragmenty żuchwy z Wadi Moghra w północnym Egipcie
- Dane: Cechy anatomiczne, geny żywych gatunków, wiek skamieniałości
- Analiza: Bayesowska analiza tip-dating łączy wszystkie te źródła
- Wynik: Masripithecus bliżej żywych małp niż formy z Afryki Wschodniej
Źródło: Al-Ashqar i in., Science, 2026
Dodatkowe analizy rozmieszczenia dawnych zwierząt wskazały północną Afrykę i Bliski Wschód jako najbardziej prawdopodobny region występowania wspólnego przodka wszystkich żywych małp człekokształtnych. Autorzy szacują, że żył on we wczesnym miocenie, czyli mniej więcej 23-16 mln lat temu. W abstrakcie piszą ostrożnie, że grupa mogła powstać w słabo zbadanej północno-wschodniej części Afro-Arabii, a nie w Afryce Wschodniej czy Eurazji.
Erik Seiffert z University of Southern California przyznaje, że przez całą karierę uważał za prawdopodobne, iż wspólny przodek żył w Afryce Wschodniej lub w jej pobliżu. Nowe odkrycie i analizy filogenezy oraz biogeografii hominoidów „silnie podważają” ten pogląd (tłum. redakcji). Dodaje, że prawdopodobieństwo takiego scenariusza nie zależy od samego Masripithecus, choć z nim współgra.
Dlaczego akurat północ
Według komunikatu uczelni płyty tektoniczne afrykańska i arabska przesuwały się wtedy na północ, zbliżając się do końcowego etapu zderzenia z Azją. Zmieniał się też poziom mórz, co okresowo zmniejszało odległość między regionami i ułatwiało zwierzętom wędrówki między Afryką a Eurazją.
Północna Afryka i Bliski Wschód leżały więc w potencjalnie kluczowym miejscu dla migracji i ewolucji dawnych ssaków. Autorzy przypuszczają, że małpy człekokształtne różnicowały się tam, zanim nowe lądowe połączenia pozwoliły im rozprzestrzenić się do Europy i Azji. Przeczytałem komunikat uczelni i nie ma w nim konkretnych dat tych przemian, więc to na razie ogólny obraz, nie chronologia.
- 2023-2024Wyprawy zespołu Sallam Lab do Wadi Moghra
- 2026-03-26Publikacja pracy w „Science”
- 2023-2024: Wyprawy zespołu Sallam Lab do Wadi Moghra
- 2026-03-26: Publikacja pracy w „Science”
Czego to odkrycie nie dowodzi. Autorzy nie twierdzą, że Masripithecus był bezpośrednim przodkiem człowieka, a nawet że koniecznie był bezpośrednim przodkiem żywych małp człekokształtnych. Jego miejsce na drzewie rodowym ma być wskazówką, gdzie mogła powstać szersza linia przodków. Człowiek pojawił się znacznie później. Wiadomo też tylko tyle, ile pozwala odczytać fragment żuchwy: wygląd całego ciała, rozmiary, sposób poruszania się i zachowanie pozostają nieznane. Teza o północnych korzeniach to wynik modelowania, który mogą zmienić kolejne znaleziska. Część opisu opiera się na komunikacie uczelni, a nie wyłącznie na samej pracy.
Co dalej
Zespół uważa, że dalsze poszukiwania w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie mogą ujawnić kolejne gatunki i pomóc ustalić, kiedy i gdzie rozdzieliły się główne gałęzie rodu współczesnych małp człekokształtnych. Dla czytelnika wniosek jest prosty: nacisk na stanowiska wschodnioafrykańskie mógł dawać niepełny obraz tej starej historii.
Pytania i odpowiedzi
Skąd nazwa Masripithecus moghraensis?
Nazwa rodzaju łączy arabskie Masr, czyli Egipt, z greckim píthēkos, czyli małpa. Epitet gatunkowy honoruje Wadi Moghra, gdzie znaleziono skamieniałości.
Czy Masripithecus był przodkiem człowieka?
Autorzy tego nie twierdzą. Nie mówią nawet, że był on koniecznie bezpośrednim przodkiem żywych małp człekokształtnych. Jego pozycja na drzewie rodowym ma wskazywać, gdzie mogła powstać szersza linia przodków.
Czy odkrycie zostało opublikowane w recenzowanym czasopiśmie?
Tak. Praca ukazała się 26 marca 2026 roku w „Science” (tom 391, numer 6792, s. 1383). Jej autorami są badacze z Mansoura University Vertebrate Paleontology Center i University of Southern California.
Źródła
- Al-Ashqar S. F., Seiffert E. R., Sallam H. M. i in., An Early Miocene ape from the biogeographic crossroads of African and Eurasian Hominoidea, Science, 2026-03-26
- ScienceDaily (materiały Mansoura University Vertebrate Paleontology Center) - Ancient ape fossil in Egypt could rewrite the story of human origins, 2026-11-01
Piotr Olszewski
Autor Przełomowego. Codziennie czyta prace z arXiv, Nature, Science i komunikaty uczelni, a opisuje tylko te, które coś zmieniają. Każdą liczbę podaje ze źródłem.
Jak wybieram i sprawdzam prace →Widzisz błąd albo nieścisłość? Napisz - poprawię i dopiszę datę aktualizacji.
