Puck: ponad 300 struktur na Wzgórzu Wiatracznym, w tym możliwe umocnienia z XV wieku
Archeolodzy z UW odkryli na Wzgórzu Wiatracznym w Pucku ponad 300 struktur, w tym ślady najpewniej XV-wiecznego wiatraka otoczonego fosami, oraz cmentarz ze 150 grobami.
- Na Wzgórzu Wiatracznym w Pucku, na powierzchni ponad 5000 m kw., odkryto ponad 300 struktur.
- Dwie okrężne struktury o średnicy około 30 i 50 m to najpewniej fosy wokół XV-wiecznego wiatraka krzyżackiego.
- Archeolodzy uważają za prawdopodobne, że umocnienia powstały w czasie wojny trzynastoletniej (walki o Puck w 1460 i 1464 roku). To hipoteza, nie potwierdzony fakt.
- Na cmentarzu ewangelickim z XVI wieku odkryto 150 grobów, ale szczątki ludzkie są w bardzo słabym stanie.
- Szczątki mają zostać dokładniej datowane w dalszych badaniach.
Na Wzgórzu Wiatracznym, około 300 metrów na zachód od średniowiecznego Pucka, archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego odsłonili w tym roku nieznane dotąd struktury. Informację przekazał PAP dr Michał Starski z UW. Przeczytałem komunikat i opisuję, co z niego wynika, a czego badacze jeszcze nie potwierdzili.
Co odkryto na Wzgórzu Wiatracznym
Badania objęły ponad 5000 m kw. Według dr. Starskiego weryfikacja wcześniejszych hipotez "przerosła oczekiwania". Odsłonięto ponad 300 struktur różnej wielkości, co świadczy o długim użytkowaniu tego terenu.
Najstarsze pozostałości zabudowań można wiązać z ludnością kultury łużyckiej, która zasiedliła Puck najpewniej w pierwszej połowie I tysiąclecia p.n.e. Odkryto też kilkanaście jam z okresu wczesnego średniowiecza.
Najbardziej intrygujące są jednak ślady z okresu historycznego. W centralnej części wzgórza odsłonięto dwie okrężne struktury o średnicy około 30 i 50 m. Były to rowy o głębokości około 1,5 m i szerokości od 1,5 do 2,5 m, zasypane niemal jałowym piaskiem i gliną.
Jak to zbadano
Prace poprzedziła analiza źródeł. Na mapie okolic Pucka z 1634 roku obszar oznaczono jako Muhlenberg (wzgórze młyńskie), a obok niego zaznaczono cmentarz luterański. Nie było jasne, czy nazwa wzgórza pochodzi od młyna położonego poniżej wzniesienia, czy od dwóch wiatraków odnotowanych w XV wieku.
Wewnątrz większego kręgu natrafiono na zasypisko piwnicy nieznanego budynku. Wydobyto z niego m.in. masywne fragmenty granitowych kamieni żarnowych, żłobionych rowkami, czyli w technice stosowanej od późnego średniowiecza do produkcji kamieni młyńskich. Znaleziono też kilkanaście kamiennych kul armatnich. Według dr. Starskiego w centrum kręgu najpewniej stał znany ze źródeł XV-wieczny wiatrak krzyżacki. Poza fragmentami kamieni żarnowych nie zachowały się po nim żadne pozostałości. Obok funkcjonował niewielki budynek z drewnianą piwniczką.
- Mapa z 1634 roku: Obszar to Muhlenberg, obok cmentarz luterański
- Pytanie źródłowe: Nazwa od młyna poniżej wzgórza czy od dwóch wiatraków z XV wieku?
- Odsłanianie terenu: Ponad 300 struktur, w tym dwie okrężne o średnicy ok. 30 i 50 m
- Interpretacja: Wiatrak w centrum kręgu, otoczony dwoma pierścieniami fos
Źródło: komunikat PAP, dr Michał Starski
Fosy, wojna i cmentarz
Archeolodzy przypuszczają, że wiatrak otoczono dwoma pierścieniami fos, najpewniej z niewielkim wałem. Znaleziska wiążą z późnym średniowieczem, więc umocnienie powstało albo przy budowie wiatraka, albo później, w obawie przed zagrożeniem. Jest prawdopodobne, że stało się to w czasie wojny trzynastoletniej. Walki o Puck toczyły się wtedy dwukrotnie: w 1460 roku Krzyżacy zdobyli miasto po krótkim oblężeniu, a w 1464 roku siły zakonne były oblegane przez wojska gdańskie.
Dr Starski zwraca uwagę, że dogodne warunki terenowe wymagały od obrońców zabezpieczenia wzgórza, w tym wiatraka, który najpewniej nie przetrwał dwukrotnego oblężenia. Jeśli hipotezy się potwierdzą, to jego zdaniem najpewniej odkryto pierwsze umocnienia polowe z okresu wojny trzynastoletniej.
- 1460Po krótkim oblężeniu Krzyżacy zdobywają Puck
- 1464Siły zakonne są oblegane przez wojska gdańskie
- 1634Na mapie okolic Pucka obszar oznaczono jako Muhlenberg
- 1460: Po krótkim oblężeniu Krzyżacy zdobywają Puck
- 1464: Siły zakonne są oblegane przez wojska gdańskie
- 1634: Na mapie okolic Pucka obszar oznaczono jako Muhlenberg
W XVI wieku znaczną część badanego terenu przekazano miejscowej gminie ewangelickiej, która urządziła tam cmentarz. Badacze odkryli 150 grobów, ale stan zachowania szczątków ludzkich był bardzo słaby.
Uwagę zwracają cztery monety z drugiej połowy XV i XVI wieku oraz jednoczęściowa glinana fajka z XVII wieku. Monety to najpewniej ślad tradycji tzw. obola Charona, a fajka musiała być osobistym przedmiotem zmarłego.
Czego jeszcze nie wiadomo
Wniosek, że fosy były umocnieniami z czasów wojny trzynastoletniej, to na razie hipoteza archeologów. Po samym wiatraku nie zachowało się nic poza fragmentami kamieni żarnowych, więc jego istnienie wynika z interpretacji znalezisk i danych ze źródeł. W komunikacie nie znalazłem wyników datowania konstrukcji ani informacji o publikacji wyników w recenzowanym czasopiśmie.
Archeolodzy połączyli analizę źródeł, w tym mapy z 1634 roku, z wykopaliskami na powierzchni ponad 5000 m kw. Interpretacje opierają się na układzie odsłoniętych struktur i znaleziskach, takich jak kamienie żarnowe, kule armatnie i monety. Komunikat nie opisuje szczegółowo metod datowania poszczególnych obiektów.
Co dalej
Dr Starski zapowiada, że dalsze badania pozwolą doprecyzować bieżące ustalenia. Chodzi o dokładniejsze datowanie szczątków ludzkich z grobów oraz o informacje na temat kondycji biologicznej miejscowej populacji w czasach nowożytnych.
Pytania i odpowiedzi
Czy wiatrak na Wzgórzu Wiatracznym na pewno istniał?
Źródła wspominają o XV-wiecznych wiatrakach, a dr Starski uważa, że w centrum kręgu najpewniej stał wiatrak krzyżacki. Poza fragmentami kamieni żarnowych nie zachowały się jednak żadne jego pozostałości.
Kiedy powstały fosy wokół wiatraka?
Archeolodzy wiążą je z późnym średniowieczem. Mogły powstać przy budowie wiatraka albo później, w obawie przed zagrożeniem. Prawdopodobnie stało się to w czasie wojny trzynastoletniej, ale to hipoteza.
Ile grobów odkryto na cmentarzu?
Badacze odkryli 150 grobów. Stan zachowania szczątków ludzkich był bardzo słaby, a ich dokładniejsze datowanie to zadanie na dalsze badania.
Czy te wyniki są już opublikowane w czasopiśmie naukowym?
W komunikacie PAP nie ma takiej informacji. Przedstawia on wstępne ustalenia i interpretacje badaczy, więc traktuję je jako wstępny raport z wykopalisk.
Źródła
Piotr Olszewski
Autor Przełomowego. Codziennie czyta prace z arXiv, Nature, Science i komunikaty uczelni, a opisuje tylko te, które coś zmieniają. Każdą liczbę podaje ze źródłem.
Jak wybieram i sprawdzam prace →Widzisz błąd albo nieścisłość? Napisz - poprawię i dopiszę datę aktualizacji.
